Mobile & Tablets

  • Home
  • Reviews
  • Films
  • The Salt of the Earth | Indringende documentaire over fotograaf Sebastião Salgado

The Salt of the Earth | Indringende documentaire over fotograaf Sebastião Salgado

Geweldige film gezien in het Amsterdamse Eye: The Salt of the Earth, over werk en leven van fotograaf Sebastião Salgado. De indringende zwart-wit beelden van deze sociaal en natuurfotograaf hebben zich diep in mijn geheugen gegrift. Maar ook het avontuurlijke leven van Salgado spreekt flink tot de verbeelding. Gaat dat zien!

Zout van de aarde

De Braziliaanse fotograaf Sebastião Salgado (8 februari 1944, Aimorés) is een heuse avonturier die al 40 jaar lang de wereld afreist. Hij volgt z’n fascinatie voor mens en natuur, die hem leidt naar extreem gevaarlijke situaties. Met z’n camera legt hij daar de wereld en vooral z’n bewoners vast. Want mensen, zo stelt Salgado, zijn ‘het zout van de aarde’. Die fascinatie bewoog hem ertoe een veelbelovende carrière als econoom op te geven voor een onzeker bestaan als freelance fotograaf.

{snippet advertentie01}

Doorvoeld portret

De beroemde Duitse cineast Wim Wenders heeft – in co-regie met Salgado’s zoon Juliano – een prachtige documentaire gemaakt die van begin tot einde boeit. Een doorvoeld portret van een man die in zijn leven meer dan eens zijn bakens compleet verzette. Wenders levert hiermee een prestatie van formaat, want hoe houd je een film spannend die eigenlijk alleen maar gaat over een fotograaf die het verhaal achter z’n werk uit de doeken doet? Dat klinkt niet heel spannend.

  {snippet advertentie02}

Indringende beelden

Maar dat is precies wat het wél is: heel spannend. En dat is volledig op het conto van Wim Wenders te schrijven. Niet alleen kunnen de bewegende beelden die Wenders heeft geschoten zich meten met de fotografie van Salgado. Ook weet hij Salgado's foto’s tot leven te wekken. Door z’n intelligente vragen, door zelf mee te gaan op gevaarlijke missies en zo de fotograaf ‘in actie’ te tonen, door het persoonlijk leven van Sagado in de film te weven.

Omgebouwde autocue

En door een trucje dat geweldig werkt. Rode draad in de film vormt de bespreking van een rijk pallet aan foto’s door Salgado zelf. Hij vertelt het verhaal achter de beelden die je ziet. Maar dankzij een omgebouwde autocue zie je tegelijk het gezicht van de fotograaf terwijl hij naar z’n foto’s kijkt. Daardoor zie je precies welk deel van zijn werk zijn aandacht trekt terwijl hij uitleg geeft. Een mooie vondst waarmee je bijna in de huid van de fotograaf kruipt.

Gigantische goudmijn

The Salt of the Earth opent direct al indrukwekkend met foto’s van mijnwerkers in het Braziliaanse Serra Pelada, het bekendste werk van Salgado. Een krioelende mierenhoop van 50.000 mensen in een gigantische goudmijn. Via uiterst steile ladders zeulen ze zware zakken naar boven. De foto’s geven een impressie van al het werk van Salgado: ze tonen hoeveel oog hij heeft voor zowel schoonheid als menselijkheid.

Genocide in Rwanda

Twee verhalen uit Wenders film zullen me nog lang bijblijven. Het eerste gaat over de genocide in Rwanda in 1994 waar naar schatting 500.000 tot 1 miljoen Tutsi's en gematigde Hutu's binnen 100 dagen werden vermoord. In eenvoudige zwart-wit beelden legt Salgado de waanzin van die volkerenmoord vast. Foto’s van honderdduizenden wanhopige mensen op de vlucht, dekking zoekend in een groot bos. Slechts enkele tienduizenden keren terug, de rest heeft het niet gered. Beelden van verwrongen lijken langs de weg. Foto’s van een kraanwagen die ze wegschept, in kuilen gooit en ze bedekt met aarde.

Het hart van de duisternis

Salgado, die mentaal en fysiek uiterst krachtig moet zijn om dit soort situaties van nabij te kunnen verslaan, raakt in een neerslachtige stemming. Hij heeft de slechtheid van de mens van te nabij meegemaakt, op de huid van de slachtoffers fotograferend, turend ‘in het hart van de duisternis’. Na Rwanda ziet Salgado geen enkel lichtpuntje meer voor de mensheid, waarvan de geschiedenis bestaat uit een aaneenschakeling van oorlogen. Het zout van de aarde krijgt voor hem een buitengewoon wrange bijsmaak.

Epische lofzang op de natuur

Het tweede intrigerende verhaal laat zien hoe je cynisme dat op de loer ligt, kunt omzetten in nieuwe hoop. Salgado raapt zichzelf bijeen en start een nieuw project: Genesis. Een tien jaar durend verslag van de schoonheid en rijkdom van de aarde, een epische lofzang op natuur, dieren en inheemse volkeren. Hij vindt zichzelf opnieuw uit, nu als natuurfotograaf.

Ontwapenende fotograaf

We zien, eerder in de film, hoe Salgado in Siberië samen met z’n zoon is om zeeleeuwen te fotograferen. In alle vroegte bij ijzige temperaturen tijgeren ze over de grond met hun apparatuur om de dieren van dichtbij te kunnen vastleggen. Later zien we zijn foto’s van gorilla’s, die hem moeiteloos lijken te accepteren als hun portretfotograaf. Salgado heeft iets wat blijkbaar zowel mensen als dieren direct ontwapent, een belangrijke kwaliteit om beide dicht te kunnen benaderen.

Sensitieve walvissen

Een prachtig verhaal vertelt Salgado bij z’n foto’s van walvissen, die met hun 35 meter lengte tot de grootste dieren ter wereld behoren. Hij beschrijft hoe hij vriendschap sluit met een van hen. Met z’n bootje kan hij hem dicht naderen. Een simpele slag van z’n staartvin zou het bootje versplinteren. Maar de walvis staat hem toe om z’n kop te strelen. Salgado: “Het zijn zeer gevoelige dieren. Terwijl ik z’n kop streelde, zag ik 35 meter verder z’n staartvin licht trillen als reactie.”

Verdord landschap

Door de film heen vertelt Wim Wenders ook nog de geschiedenis van de familie Salgado. En dat is, hoe kan het ook anders, fascinerend. Zo laat hij de vader van Salgado zien die op het Braziliaanse platteland een grote boerderij heeft. Je ziet beelden van een oude, fragiele man en een even fragiel landschap: door erosie zijn alle bossen uit Salgado’s jeugd verdwenen en is het land volkomen verdord. Salgado en zijn vrouw Lélia besluiten het bos opnieuw tot leven te wekken. Met hulp van de lokale bevolking planten ze in een aantal jaren 2 miljoen mini-boompjes.

Hoopgevende beelden

De film springt tien jaar vooruit in de tijd. Salgado loopt door het enorme, dichte bos dat inmiddels is ontstaan. Verloren land hebben Salgado en zijn vrouw omgetoverd tot een rijk, schitterend woud. Je ziet hoe Salgado de natuur liefdevol bekijkt, van de nog jonge bomen die over 400 jaar hun hoogtepunt zullen bereiken tot de cicades en mieren die onderdeel vormen van het nieuwe ecosysteem dat hier is ontstaan. Na de gitzwarte foto’s van Rwanda eindigt de film met hoopgevende beelden, een nieuwe toekomst.

Bekijk hieronder de trailer van The Salt of the Earth

5.0/5 rating 1 vote